Wat vraagt een veranderende arbeidsmarkt van onze organisaties?
De manier waarop we werken verandert. Dat zie je terug in de cijfers, maar ook op de werkvloer. Nederland kent al jaren een van de hoogste percentages parttime werkenden van Europa. Tegelijkertijd is de arbeidsparticipatie historisch hoog. Er werken dus veel mensen, maar steeds vaker doen zij dat in deeltijd. Vooral grotere deeltijdbanen zijn de afgelopen jaren verder toegenomen. Dat is geen tijdelijke ontwikkeling, maar een nieuwe werkelijkheid.
Ook binnen de Talenten Groep herkennen we dat beeld. Ongeveer tachtig procent van onze collega’s werkt parttime. Dat is niet iets waar wij vanaf willen. Integendeel. Wij geloven dat een gezond leven uit meer bestaat dan werk alleen. Gezin, persoonlijke ontwikkeling, gezondheid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen allemaal hun plaats. Werk is belangrijk, maar werk is nooit het hoogste doel.
Toch heeft deze ontwikkeling mij de afgelopen jaren aan het denken gezet. Niet omdat parttime werken een probleem is, maar omdat het iets vraagt van de manier waarop wij organisaties bouwen.
Beschikbaarheid
Een aantal jaren geleden ging een projectleider binnen onze organisatie vanwege ouderschapsverlof minder werken. Van 32 naar 24 uur per week. Niet veel later koos ook een ervaren ontwerper ervoor om zijn werkweek verder terug te brengen. Twee verschillende situaties, maar met dezelfde les. Hun kwaliteit veranderde niet. Hun betrokkenheid evenmin. Wat veranderde, was de organisatie rondom hun werk.
Waar iemand eerder vrijwel altijd beschikbaar was, ontstonden nu meer momenten waarop collega’s het werk van elkaar moesten overnemen. Vragen bleven liggen tot een volgende werkdag. Werk moest beter worden overgedragen. Rollen moesten opnieuw worden ingericht. Bij de ontwerper besloten we zelfs om de aard van zijn werkzaamheden aan te passen. Niet omdat zijn talent veranderde, maar omdat een grote ontwerpverantwoordelijkheid iets anders vraagt dan een beperkte beschikbaarheid.
Die ervaringen maakten mij duidelijk dat de discussie eigenlijk helemaal niet over parttime werken gaat. De echte vraag is daarom veel interessanter. Wat vraagt een veranderende arbeidsmarkt van organisaties?
Misschien is dat wel de paradox van deze tijd. Juist doordat we minder vanzelfsprekend samen aanwezig zijn, wordt onze onderlinge afhankelijkheid groter. Waar vroeger één persoon een project vrijwel volledig kon dragen, zijn nu vaker meerdere mensen nodig om hetzelfde resultaat te bereiken. Dat maakt organisaties niet zwakker, maar wel afhankelijker van de manier waarop mensen samenwerken.
Verbinding
Juist op dat punt geloof ik dat commitment belangrijker wordt. Niet ondanks parttime werken, maar juist dóór parttime werken. Wanneer één persoon niet langer alles zelf kan dragen, moeten meer mensen verantwoordelijkheid nemen voor hetzelfde resultaat. Organisaties kunnen daardoor steeds minder bouwen op aanwezigheid alleen. Ze moeten bouwen op mensen die verantwoordelijkheid nemen.
Verbinding krijgt voor mij juist daar betekenis. Verbinding ontstaat niet doordat mensen op dezelfde dagen werken of elkaar vaker tegenkomen. Verbinding ontstaat wanneer mensen zich verantwoordelijk voelen voor iets dat groter is dan hun eigen agenda. Wanneer collega’s niet alleen hun eigen werkzaamheden zien, maar ook begrijpen dat anderen verder moeten bouwen op wat zij vandaag doen. Dat vraagt om initiatief, om zorgvuldige overdracht en om de bereidheid om soms een stap extra te zetten, niet omdat het moet, maar omdat het de ander helpt.
Dáár begint voor mij commitment.
Dat woord wordt tegenwoordig vaak gebruikt. Soms zelfs zo vaak dat het zijn betekenis dreigt te verliezen. Alsof commitment vooral gaat over veel uren maken, altijd bereikbaar zijn of overal ‘ja’ op zeggen. Volgens mij is het precies andersom. Commitment wordt zichtbaar in eigenaarschap. En eigenaarschap gaat niet over bezit. Eigenaarschap gaat over verantwoordelijkheid.
Onlangs kwam ik een uitspraak tegen die dat treffend samenvat. What you take responsibility for is far more important than what you think you own.
Zo’n zin blijft hangen. Niet wat je bezit is bepalend, maar waarvoor je verantwoordelijkheid neemt. Dat zie je terug in mensen die initiatief nemen voordat daarom gevraagd wordt, die hun werk zorgvuldig overdragen en die verder kijken dan hun eigen taak. Op zulke mensen kun je bouwen. Organisaties kunnen steeds minder bouwen op aanwezigheid alleen. Ze bouwen op mensen die verantwoordelijkheid nemen.
Cultuur
Terwijl ik hierover nadacht, viel mij nog iets anders op. In Nederland voeren we al jaren de discussie over meer of minder werken. Tegelijkertijd is een systeem ontstaan waarin extra werken voor sommige huishoudens financieel steeds minder aantrekkelijk wordt. Belastingen, toeslagen en andere regelingen grijpen soms zo op elkaar in dat een grotere inzet niet altijd leidt tot merkbaar meer bestedingsruimte. Dat vind ik een zorgelijke ontwikkeling.
Niet omdat iedereen meer zou moeten werken. Mensen maken verschillende keuzes in verschillende levensfasen en daar moet ruimte voor zijn. Wij geloven juist dat werk onderdeel is van een groter geheel. Gezin, gezondheid en maatschappelijke betrokkenheid zijn minstens zo belangrijk. Die ruimte gunnen we elkaar ook. Tegelijk geloof ik dat vrijheid verantwoordelijkheid vraagt. Wie méér wil bijdragen, meer verantwoordelijkheid wil dragen of zich verder wil ontwikkelen, mag daar ook iets van terugzien. Toch?
Die maatschappelijke discussie lossen wij als organisatie niet op. Wat kunnen wij dan wél doen?
Wij kunnen bouwen aan een cultuur waarin verantwoordelijkheid vanzelfsprekend is. Niet door steeds meer regels toe te voegen, maar door mensen toe te rusten om verantwoordelijkheid te nemen. Een cultuur waarin vrijheid, verantwoordelijkheid en vertrouwen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Waarin samenwerking belangrijker wordt naarmate beschikbaarheid afneemt en waarin mensen niet worden beoordeeld op het aantal uren dat zij werken, maar op de verantwoordelijkheid die zij bereid zijn te dragen.
Misschien is dat wel de grootste uitdaging voor organisaties in deze tijd. Niet leren omgaan met parttime werken, maar leren bouwen aan een cultuur waarin mensen, ongeacht hun contract, verantwoordelijkheid nemen voor iets dat groter is dan zichzelf.
Want organisaties kunnen steeds minder bouwen op aanwezigheid alleen. Uiteindelijk bouwen we niet op uren, maar op mensen die verantwoordelijkheid nemen.
Tim Meijer, oprichter Talenten BV
